Pomnik Legionistów Marszałka Józefa Piłsudskiego w Białobrzegach
W Białobrzegach stoi pomnik upamiętniający legionistów Marszałka Józefa Piłsudskiego i „kryzys przysięgowy” z 1917 roku.
W 1917 roku do koszar w Zegrzu Południowym, wybudowanych przez wojska carskie na potrzeby 1. Zegrzyńskiego Pułku Piechoty Fortecznej, trafiły Pułki Legionów Polskich. W zaistniałej sytuacji politycznej Niemcy zażądali od Legionów złożenia przysięgi na wierność, której treść brzmiała: „Przysięgam Panu Bogu Wszechmogącemu, że Ojczyźnie mojej, Królestwu Polskiemu i memu przyszłemu Królowi na lądzie i morzu i na każdym miejscu wiernie służyć będę, że w wojnie obecnej dotrzymam wiernie braterstwa broni wojskom Niemiec i Austro-Węgier oraz państw z nimi sprzymierzonych, że będę przełożonych swych i dowódców słuchał, dawane mi rozkazy i przepisy wykonywał i w ogóle tak się zachowywał, abym mógł żyć i umrzeć jako mężny i prawy żołnierz polski. Tak mi dopomóż Bóg.”
Józef Piłsudski polecił Legionom odmówić żądaniu Niemców. Przysięga miała mieć miejsce 14 lipca w koszarach w Zegrzu Południowym – I i III Brygada solidarnie odmówiły jej złożenia. Odpowiedzią Niemców było przewiezienie szeregowych i części podoficerów do Szczypiorna, natomiast oficerowie internowani zostali na terenie koszar w Białobrzegach (koszary te wybudowane zostały w latach 1907-1908 na potrzeby 2. Zegrzyńskiego Pułku Piechoty Fortecznej, która stanowiła załogę fortu w Beniaminowie).
Dla uczczenia „kryzysu przysięgowego” i niezłomnych legionistów Marszałka Józefa Piłsudskiego w 1931 roku w Białobrzegach stanął pomnik. Monument był dziełem inżynierów Rudnickiego i Żelazowskiego. Na wysokim cokole z głazów umieścili oni spiżową rzeźbę orła z rozpostartymi skrzydłami i kawałkiem łańcucha w dziobie.
Orzeł i brązowa tablica z inskrypcją zniknęły jeszcze podczas okupacji. Po wojnie rozebrano cokół. O tym, jak wyglądał pomnik, można się było przekonać tylko z nielicznych starych zdjęć. Pomnik odtworzono z inicjatywy i dzięki staraniom mieszkańców Białobrzegów. Uroczyste odsłonięcie nastąpiło w czerwcu 2004 r. Na tablicy pomnika widnieje napis: ”Niezłomnym żołnierzom Józefa Piłsudskiego, oficerom Legionów więzionym w Beniaminowie w roku 1917, za odmowę przysięgi Niemcom – 1931 Białobrzegi 2002”.
W 2008 roku odsłonięte zostały dwie tablice: jedna przy wejściu na teren dawnych koszar w Zegrzu Południowym, upamiętniająca chwalebny czyn żołnierzy Legionów, druga w Białobrzegach, na jednym z budynków, w którym przebywali internowani oficerowie.
Źródło:
- „Dziewięćdziesiąta rocznica „Kryzysu Przysięgowego” Legionów Polskich Józefa Piłsudskiego”, Włodzimierz Bławdziewicz, Wieści Nieporęckie nr 26, 17 sierpnia 2007 r.
- „Odbudowany pomnik w Białobrzegach”, www.forty.waw.